۱۳۸۷ فروردین ۴, یکشنبه

برف می‌بارد

رف می‌بارد
برف می‌بارد
به روی خار و خارا سنگ
دو روز است برف می‌بارد. زمستان قطب شمال بی‌برف تمام شد. برفی که قابل پاروکردن باشد فقط یکبار بارید و فردایش آب شد. چند روز پیش آواز پرنده‌های مهاجر به گوش می‌رسید. شهرداری شروع کرده‌بود به جارو‌کردن شن‌هائی توی خیابان‌ها که زمستان برای جلوگیری از لیز خوردن انسان‌ها و خودروها پاشیده بود. بسیاری از مردم هم به تصور فرارسیدن بهار، لاستیک‌های زمستانی را عوض کرده‌بودند.
یکباره جبهه‌ی سردی از هوا به سرزمین وای‌کینگ‌ها هجوم آورد و کاسه و کوزه‌ی همه را بر هم ریخت.
تعطیلات عید پاک مسحیان هم هست و پنج شش روزی همه جا تعطیل. پلیس برای نظارت بر مجهز بودن خودروها و جلوگیری از تصادفات احتمالی تعداد افراد پلیس‌ راه را افزایش داده است.
برف کولاک می‌کند. دمای هوا کاهش پیدا کرده است.
دوربینم را بر می‌دارم و چوب‌دستی‌هایم را و به قول کاپیتان میداف بهNordic Walking می‌روم. با وجودی‌که ارتفاع برف از ده سانی‌متر افزایش یافته است، شهرداری نه جاده‌ها را پاک کرده و پیاده‌روها را. کسانی دیگری هم چون من هوس راه‌پیمائی به سرشان زده‌است.
سوئدی‌ها معتقد به هوای بد نیستند. می‌گویند لباس باید مناسب باشد. درست هم هست اما اگر جیب خالی باشد چی؟
بارش برف شدت می‌گیرد. دور و بر من کسی نیست. توی برف‌ها به قول همدانی‌ها" هوله" می‌کنم. روزهای جوانی در ذهنم جان می‌گیرد.
سال ۱۳۳۹ بود و زمستانی بس سرد. راهی امام‌زاده کوه بودیم، ده برفین در نه کیلو متری غرب همدان. تمام راه را باید پیاده می‌رفتیم، نه جاده‌ای بود و نه وسیله‌ی نقلیه‌ای. از شهر که خارج شدیم، نرسیده به کارخانه‌ی چرم‌سازی" شبروئی" جوانی با لباسی بس نامناسب راهی شهر بود. کتی کهنه و نازک به تن داشت. یقه‌ی پیراهنش باز بود. آب بینی‌اش، از شدت سرما همچون "چولورهای" کناره‌ی ناودان‌ها، یخ زده بود. قوز کرده بود و دستان یخ‌زده‌اش را توی جیب شلوارش چپانده بود و حال بیرون آوردن آن‌ها را نداشت. هوا تاریک و روشن بود. سایه‌ی حیوانی که او را تعقیب می‌کرد، دیده شد. گرگی بود. دست‌جمعی با سروصدا، به سمت گرگ رفتیم. گرگ ایستاد و نگاهش را بما دوخت. من و پرویز با تکان دادن کلنک‌های کوهنوردی‌مان به طرف آن دویدم. گرگ راهش را عوض کرد. جوانک آرام آرام به طرف شهر رفت و در پیچ‌های جاده گم شد.
به امام‌زاده کوه که رسیدیم لباس زیر من از عرق خیس شده بود. شانس با ما همراه بود. عم‌حسن داخل امام‌زاده شد و ما را بدرون دعوت کرد. متولی امام‌زاده کرسی گرمی داشت. همگی به کرسی پناه بردیم.
ولی آن جوان امکان تهیه‌ی لباس مناسب را نداشت. حتمن دنبال روزی راهی شهر بود.
پی‌نوشت
عم‌حسن زنده‌یاد " حسن ابریشمی" یکی از پیش‌کسوتان کوه‌نوردی همدان بود که ما هم به تقلید از برادرزاده‌یش، او را عم‌حسن خطاب می‌کردیم.

۱۳۸۶ اسفند ۲۸, سه‌شنبه

نوروز

بهاران خجسته باد!
زمین از تاریکی و سرما کلافه شده است و شتابان بدنبال نور و بهار است. لطافت نسیم بهاری، بوی خانه‌ی مادری را به مشام چلچه‌های مهاجر رسانیده است. عشق خانه‌ی مادری در تن نوباوه‌گان جان تازه‌ای گرفته است. زمین که به آخر گردش یک‌ساله‌اش رسد و بهار آغاز گردد ما نیز آغوش خویش را برای پذیرائی هلهه‌های عاشقانه‌ی چلچله‌های جوان باز خواهیم کرد. با هم نوروز را در عربت جشن خواهیم گرفت و در آستانه‌ی دگرگونی طبیعت بمانند نیاکانمان برای یکایک عزیزانمان آرزوی سالی پر از شادی و عشق خواهیم کرد.
هر روزتان نوروز
و
نوروزتان پیروز

۱۳۸۶ اسفند ۲۶, یکشنبه

یادی از دوست (حسن حقدادی)

تقویمی تازه خریده‌ام. نوروز در راه است. جنگ ادامه دارد. هواپیماهای صدامی هر از گاهی به سراغ ما می‌آیند و بمبی یا موشکی و گاهی هر دو نوعش را از ارتفاعی دور از دسترس دفاع ضد هوائی ما، راهی شهرها می‌کنند و عده‌ای را از زندگی محروم. شماره‌ی‌ تلفن‌ها را به تقویم جدیدم منقل می‌کنم. به حسن حقدادی می‌رسم. یاد شازند و سربند می‌افتم. او مامور سیار ثبت احوال بخش شازند بود. هر از گاهی سری به بخشداری می‌زد و محبتی بی‌دریغ بمن داشت. سالیانی است از او بی‌‌خبرم. شماره‌اش را می‌گیرم. دخترک جوانی گوشی را برمی‌دارد. خودم را معرفی می‌کنم و می‌پرسم ممکن است با حسن آقا صحبت کنم؟ دخترک ابتدا مکثی می‌کند و بعد می‌گوید: بهتر است با عمویم صحبت کنید! و عمویش را صدا می‌‌کند و می‌گوید که کسی در پشت خط می‌خواهد با پدر صحبت کند. عموی‌‌اش را یکی دوباری دیده‌ بودم، پیش پدرش بود در بازار اراک و تجارت چای می‌کردند.عموی‌اش گوشی را بر می‌دارد. خودم را معرفی می‌کنم. مرا به خاطر می‌‌آورد. سراغ حسن را می‌گیرم. می‌پرسد: مگر شما از جریان خبر ندارید؟ می گویم: نه! کدام جریان؟ می‌گوید: مرگ حسن. چند سال پیش اتفاق افتاد. درستر بگویم، همان روز که امام وارد شد. حسن از اداره به خانه آمد، پیکانش را برداشت و راهی تهران شد تا در جشن آمدن امام شرکت کند. اما هرگز به تهران نرسید. نزدیکی‌های قم تصادف کرد و در جا کشته شد. بدنم داغ می‌شود. سرم گیج می‌رود. زبانم بند می‌آید. برادر ِحسن، سال‌هاست مرگ بردار را پذیرفته‌است. اما من امشب از این حادثه با خبر می‌شوم. گوشی در دستم مانده است و حرفی برای گفتن پیدا نمی‌کنم. صدائی از آن سوی خط به من تسلیت می‌گوید. و اضافه می‌کند: به بخشید! می‌بینم خیلی ناراحت شدید. متاسفم! ولی... می‌گویم: مثل این‌که من باید به شما دلداری می‌دادم. به واقع متاسفم. اما حرفی برای گفتن ندارم. کلمات را گم کرده‌ام. تاسف مرا به خانم‌شان ابلاغ کنید. دریغ که حسن هم رفت! صدا می‌گوید: می‌دانم! او هم بشما علاقه‌ی زیادی داشت. خوب همه‌ رفتنی هستیم، مگر نه؟ می‌گویم: آری! ولی نه به این شکل و نه به این زودی. ماشین که علی‌الاصول باید وسیله‌ی راحتی بشر باشد، در ایران انسان‌ها را درو می‌کند. چندی پیش هم دوست دیگری که به همراه دو هم‌کار قدیمی، از بوشهر راهی کنگان بودند، راننده‌‌ای با کمپرسی خود، چنان به پیکان آنان کوفت که هر سه، در جا، له و لورده‌ شدند. جنگ‌زده هم بودند. گیج و منگ گوشی را زمین می‌گذارم. به بچه‌های هوشنگ و حسن فکر می‌کنم. تهران زمستان ۱۳۶۱

۱۳۸۶ اسفند ۲۵, شنبه

ملاقات

بنشین، مرو!
چه غم که شب از نیمه رفته است؟
بگذار تا سپیده بخندد به روی ما!
بنشین، ببین که دختر خورشید - صبحگاه
حسرت خورد ز روشنی آرزوی ما!
بشین، مرو!
هنوز به کامت ندیده‌ام،
بنشین، مرو، هنوز کلامی نگفته‌ام
بنشین مرو، چه غم که شب از نیمه رفته‌است؟
بنشین، که با خیال تو، شب‌ها نخفته‌ام!
بدلیل خون‌ریزی معده‌ام در بیمارستان فیروزگر بستری بودم. جمعه‌ای بود و بیمارستان خلوت. عیادت کننده‌گان، دیرگاهی بود رفته بودند. تاریک شده بود. اتاقی را که در آن بستری بودم را با هشت یا نه بیمار دیگر تقسیم می‌کردم که همه‌شان بیماری‌ها سخت و لاعلاجی داشتند. چه پیر و چه جوان. روزهای کاری، بیمارستان شلوغ بود. ولی آن‌شب زمستانی، دور و برم خالی بود. کسی هم به عیادتم نیامده بود. پشت پنجره به تماشای رقص دانه‌های برف ایستاده بودم و در رویای خویش غرق که صدای سید، هم‌اتاقی جوان‌ام که بیمار قلبی بود به خودم آورد.:
پنجره را وا کن! دارم خفه می‌شم!
پنجره را باز کردم. صدای اعتراض پیرمرد بغل دستی‌ام بلند شد که به ترکی ‌گفت:
می‌خای از سرما بکشی‌تم؟
به توصیه‌ی دیگر هم‌اتاقی‌مان، آخرین پنجره‌ای را که در نزدیکی‌اش، تختی نبود، نیمه‌باز گشودم، تا نه سیخ بسوزد و نه کباب.
برف هم‌چنان می‌بارید. بروی تخت‌ام بازگشتم. حال و حوصله‌ی کتاب‌ خواندن‌ام نبود. گرفتار همان کرخی‌های معمول عصرهای جمعه شده بودم. روی تخت‌ام دراز کشیدم. از آن‌جا داخل راه‌رو پیدا بود. خودم را مشغول تماشای کسانی کردم که با آسان‌سور وارد کریدور می‌شدند و با عجله به دنبال کار خویش می‌رفتند. سرگرمی خوبی بود.
در آسانسور باز شد. دختری پوشیده در پالتویی با یقه‌یی از پوست سیاه، وارد راهرو شد. با لبخندی ملیح مستقیم بسویم آمد. اول نشناختم‌اش. نزدیکتر که شد دیدم خودش است. در کنارم نشست و گفت:
شب‌کارم. فکر کردم پیش از شروع کار سری به تو بزنم. و نشست و مرا از تنهایی روز جمعه نجات داد.
چند روز پیش از این، پسر خاله‌ام که بدیدنم آمده بود، برایم تعریف کرده بود که در جشن نامزدی او بوده‌است. از همین‌روی نامزدی‌اش را تبریک‌ گفتم. خنده‌ی ملیحی تمام صورت زیبای‌اش را پوشانید. زیبایی چال‌های صورت‌اش دو چندان شد. سپس دست‌اش را نشانم داد. حلقه‌ای در آن دیده نمی‌شد. بعد گفت:
حلقه‌اش را پس دادم. بهم نمی‌خوردیم. او از قماشی دیگر بود.
شادی‌یی قلب‌ام را فرا گرفت. بعد از همه‌جا حرف زدیم، از زیبائی برف و هوس راه رفتن توی برف، از کوه، از همدان، از الوند و زمستان‌های سخت‌اش که او فقط وصف‌اش را شنیده بود. نگاهی به کتاب‌هایم کرد و پرسید:
درس‌ها خوب پیش می‌روند؟
گفتم‌:
برای درس‌خوان‌ها بله اما نه برای من که حال و هوای درس خواندنم نیست. گاهی شعری می‌خوانم یا رمانی تا شب را صبح کنم.
شیفت کاری‌اش شروع می‌شد. برای رفتن برخاست. برایش خواندم:
بشین، مرو! هنوز به کا‌م‌ات ندیده‌ام.
بنشین، مرو!
هنوز کلامی نگفته‌ام.
چندی پیش هوس این شعر را کرده‌بودم به یاد همان روزها. نام سرایند‌ه‌اش از ذهن زدوه شده بود. از او پرسیدم:
این شعر که یادت هست؟ بارهاوبارها آنرا برای‌ات زمزمه کرده‌ام.
گفت:
بله!
و سطری از آن را زمزمه کرد. نام شاعرش را پرسیدم که او هم ‌یادش نبود. گمانم به سیاوش کسرائی می‌رفت، اشتباه بود. مراجعه‌مان به کلیات شعر شاملو بی‌نتیجه ماند. از خیرش گذشتم.
دو روز پیش که م.آزاد برای برای همیشه ما را ترک کرد، من تازه شاعر گم‌شده‌ام ا پیداکردم.
امروز می‌خوانم که فرمانداری کرج از دفن جسد او در امامزاده طاهر کرج ممانعت کرده است. چرا؟ نمی‌دانم.
حتمن وکالتی از فرشته‌گان نگهبان ورودی بهشت داشته است!
یاد کتاب قطع جیبی‌ِ جلدقهوه‌ای‌ی روشن راه‌راهی می‌افتم با نام «نمونه‌های شعر آزاد» که به ۲۰ ریال خریده بودم‌ا‌ش. با همان کتاب بود که راه به دنیای شعر نو و شاعران نوپرداز پیدا کردم. همسرم را صدا ‌می‌کنم و می‌گویم.
بیا! شاعر گم کرده‌ی شعرمان را یافته‌ام. اما چه حیف که شاعرش را از دست داده‌ایم. سراغ کتاب‌ را می‌گیرم. کتاب نیز کهنه پاره شده است مانند خودمان که پیر شده‌ایم.
اینک، تو رفته‌ای و من از راه‌هایِ دور
می‌بینمت به بستر خود برده‌ای پناه
می‌بینمت - نخفته - بر آن پرنیان سرد،
می‌بینمت نهفته نگاه از نگاه ماه،
در مانده‌ای به ظلمت اندیشه‌هایِ تلخ
خواب از تو در گریز و تو از خواب در گریز،
یاد من‌ات نشسته برابر - پریده رنگ
با خویشتن - به خلوت دل – می‌کنی ستیز!

یادش همیشه گرامی است نزد من.
دنبال نوار روز عروسی‌مان می‌روم و آن‌را برمی‌دارم تا فردا آن را در مدرسه آزمایش کنم. زنگ تفریح كه بچه‌ها بیرون می‌روند، به آن گوش می‌کنم. از این‌که گذشـت زمان صدمه‌ای به آن نزده است، خوشحال می‌شوم. ضبط ‌صوت قدیمی را به خانه می‌‌برم و هر دو به نوار عروسی‌امان كه بیست سالی خاک خورده‌است، گوش كنیم.
انکحت و زوجت موكلتى اکرم لموكلك محمد، على الصداق المعلوم
قبلت لموكلى محمد على الصداق.
باین فکر فرو می‌روم که چرا همه چیز باید به زبان عربی باشد؟ و باین نتیجه می‌رسم که اگر چنین نبود، حضور آخوند جماعت، در زنده‌گی اجتماعی ما، لزومی نداشت.

سه شنبه چهارم بهمن ماه ۱۳۸۴


۱۳۸۶ اسفند ۱۹, یکشنبه

معجزه

نوشته‌ی: اندرش کال‌برگ 
برگردان: محمد افراسیابی

بمناسبت روز جهانی زن با کمی تاخیر

توی غاری در دل کوهی به منظور عبادت و تفکر زانو زد. سالیانی بود که نیازی به بازگشت به خویش در او ایجاد شده‌بود، نیاز به انجام مراسم عبادی. بناگاه فرشته‌ای را بر او ظاهر می‌شود. فرشته به او دستور می‌دهد:
بخوان! با آوائی بلند بخوان!
و او با صدائی آهسته پاسخ‌اش می‌دهد که خواندن را نمی‌تواند. امیدوار است فرشته او را عوضی گرفته باشد. اما فرشته او را با چنان نیروئی باور نکردنی در آغوش می‌گیرد که تحمل فشار برای او مشکل می‌نماید. در نهایت می‌شنود که خود به خود کلماتی را تکرار می‌کند .
اقرأ باسم ربک الذی خلق. بخوان بنام پروردگارت!
خلق الانسان من علق. که انسان را از خون بسته‌ آفرید.
اقرأ و ربک الاکرم. بخوان که پروردگار تو بخشنده‌ترینِ بخشنده‌هاست.
الذی علم بالقلم. آن‌کسی که با قلم نوشتن را آموزش داد.
علم الانسان ما یعلم. و انسان را به آن چه از آن نا‌آگاه بود، آموزش داد.
او از غار بیرون می‌زند و به بالای کوه می‌رود تا بدلیل شک ایجاد شده در دورن‌اش، خودش را از آن بالا به پائین پرتاب کند. پس صدائی را می‌شنود که او را با نامش می‌خواند و می‌گوید:
تو برگزیده‌ی خدائی و من جبرئیل هستم.
به بالا که نگاه می‌کند، چشم‌اش به فرشته‌ای می‌افتد که تمام افق را پوشانیده است. فرار از او ناممکن است. در بازگشت به خانه، خمیده و با نفسی‌ بریده به دامن همسرش پناه می‌برد و باو می‌گوید:
به پوشانم! پنهانم کن!
و لرزان و ترسان در انتظار است که خاطره‌ی آن روی‌داد وحشتناک از ذهنش بیرون رود. همسرش تسلایش می‌دهد. سالیانی است که به او، این احساس دست داده است که شوهرش به پیامبری برگزیده خواهد شد. پانزده سال از زندگی مشترک آنان می‌گذشت. مرد چهل سالش بود و زنش پانزده سالی از او بزرگتر بود. طی ده سال او یکی از مهمترین حامیان و مشاورین روحانی‌ـمذهبی، مفسر الهامات، رویاها و آرزوهای شوهرش می‌شود. زمانی که او بسال ۶۱۹ میلادی دنیا را ترک می‌کند بسیاری از مردم، آن سال را، سال "اندوه" نام‌گزاری می‌کنند.
چند هفته‌ی پیش بود که من در یکی از مدارس دوره‌ی راهنمائی بخش وُربی، یکی از پرجمعیت‌ترین بخش‌های خارجی‌نشین استکهلم، سخن‌رانی‌ای داشتم. این حادثه را برای شنونده‌گانم تعریف کردم. شما باید می‌بودید و می‌دیدید زمانی که دختران و پسران حاضر در جلسه، فهمیدند که خدیجه همسر پیامبر محمد نزدیک‌ترین و معتمدترین مشاور روحانی او بوده است، چه برق شادی و غروری در چهره‌ی دختران و پسران حاضر در جلسه درخشیدن گرفت. شاید بدون وجود خدیجه، اسلامی هم نمی‌بود.
محمد ۲۳ سال پس از اولین وحی‌ی که در سال ۶۱۰ میلادی به او نازل شد، زندگی کرد. در زمان حیات او زنان به موقعیتی دست یافتند که به اقتضای زمان انقلابی بود. در مقام مقایسه با سوئد، زنان سوئدی در سال‌های ۱۹۳۰ برای اولین بار موقعیت بهتری از "زنان صدر اسلام" دارا شدند. پس از مرگ خدیجه، پیامبر محمد با ۱۱ زن دیگر ازوداج کرد. در آن زمان، ازدواج‌ها برای ایجاد روابط دوستی و ایجاد صلح میان قبایل و افراد انجام می‌گرفت. مریم، یکی از زنان محمد، یهودی مذهب بود.
پس از درگذشت محمد، نظام پدر سالاری حاکم شد و بخشی بزرگی از آزادی‌های بدست آورده‌ی زنان را از آنان پس گرفت.
در لندن ۸۰۰ هزار مسلمان زندگی می‌کنند. در سوئد بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار نفر مسلمان داریم. اسلام می‌تواند منبعی برای جهانی قانون‌مندتر باشد اما اگر اجازه ندهیم تا عده‌ای مفسرِ مرتجع از اسلام، پندارهای واهیانه‌ای برای ما را بسازند.